Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 2026, Clt. 4(1) 34-48
Muhacir Esas Kayıt Defterlerine Dayalı Bir İnceleme: Bandırma, Gönen, Manyas ve Balya’ya Bulgaristan Türklerinin İskanı (1950-1951)
ss. 34 - 48 | DOI: https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.3
Yayın Tarihi: Haziran 29, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
1950 ile 1951 yılları arasında Bulgaristan’dan Türkiye’ye yaşanan büyük göç dalgası, Balıkesir şehir merkezi ve ilçelerinin yanı sıra ülkenin çeşitli diğer illerinde de önemli demografik ve sosyoekonomik değişikliklere yol açtı. Bu çalışma, Bandırma, Gönen, Manyas ve Balya ilçelerine ait Muhacir Esas Kayıt Defterleri’ni kullanarak bu göçün yerel etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Kayıt defterlerinde yer alan yaş, cinsiyet, meslek, hane halkı, kişi sayısı, göçmenlerin menşe yeri ve yerleştikleri mahalle ve köyler gibi bilgiler sınıflandırılıp tablo haline getirilmiş ve dağılımları değerlendirilmiştir. Bulgular, Bandırma'nın yoğun nüfuslu olduğunu, Gönen, Manyas ve Balya ilçelerinde ise kırsal alanlara yerleşimin daha sınırlı olduğunu göstermektedir. Göçmenlerin çoğunluğu gençti ve mesleki dağılımda çiftçiler ve zanaatkârlar ağırlıktaydı. Bu durum, Bandırma ve çevresinin coğrafi konumundan kaynaklanmaktadır. Bandırma’da nüfus, özellikle şehir merkezine ve limana yakın mahallelerde yoğunlaşmaktadır. Çalışma, arşiv verilerine dayalı özgün bir yerel ölçekli analiz sunmakta ve ilçe bazlı analizler ile sayısal verilerin sınıflandırılması yoluyla Bulgaristan’dan gelen göçün etkilerini bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Bandırma ve Çevresi, Bulgaristan Göçleri, İskân, Muhacir Esas Kayıt Defterleri
APA 7th edition
TOPRAK, S. (2026). Muhacir Esas Kayıt Defterlerine Dayalı Bir İnceleme: Bandırma, Gönen, Manyas ve Balya’ya Bulgaristan Türklerinin İskanı (1950-1951). Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi, 4(1), 34-48. https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.3
Harvard
TOPRAK, S. (2026). Muhacir Esas Kayıt Defterlerine Dayalı Bir İnceleme: Bandırma, Gönen, Manyas ve Balya’ya Bulgaristan Türklerinin İskanı (1950-1951). Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi, 4(1), pp. 34-48.
Chicago 16th edition
TOPRAK, Serap (2026). "Muhacir Esas Kayıt Defterlerine Dayalı Bir İnceleme: Bandırma, Gönen, Manyas ve Balya’ya Bulgaristan Türklerinin İskanı (1950-1951)". Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 4 (1):34-48. https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.3
I. Arşiv Kaynakları
- Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri Cumhuriyet Arşivi
Muhacir Esas Kayıt Defterleri, Kod: 271, Defter No: 42, 43, 69
- Türkiye Kızılay Derneği Arşivi
Dosya Numarası/Kod: 3567-70, 3567-70.1, 3567-70.2, 3767-101.1,3567.101, 3567.105, 3567-105.1, 3567-108.6, 3567-141, 3567-141.1, 3567-57, 3567-28.1, 3567-28.3.
II. Telif Eserler
AĞANOĞLU, H. Yıldırım, Osmanlı’dan Cumhuriyete Balkanların Makûs Talihi: Göç, İz Yayıncılık, İstanbul 2013.
ATABAY, Mithat, 20’nci Yüzyılda Türkiye ve Balkanlar, Kriter Yayınları, İstanbul 2012.
ÇEVİK, Zeki, “Bulgaristan’ın Üç Dönemini Yaşayan Mümin Özer’in Anıları (1927-1950)”, Turkish Studies, C. 9, S. 10, 2014, s. 1267-1288.
GERAY, Cevat, Türkiye’den ve Türkiye’ye Göçler ve Göçmenlerin İskânı (1923-1961), Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara 1962.
GERAY, Cevat, “Türkiye’de Göçmen Hareketleri ve Göçmenlerin Yerleştirilmesi”, Amme İdaresi Dergisi, C. 1, S. 1-4, Aralık 1970, s. 8-36.
KAMİL İbrahim, Bulgaristan’daki Türklerin Statüsü, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1989.
KARPAT, Kemal H., Osmanlı Nüfusu 1830-1914, Timaş Yayınları, İstanbul 2010.
KAYALAN, Ferruh, “1950-1951 Bulgaristan Türklerinin Göçü ve Balıkesir (Bulgaristan Türklerinin Balıkesir’de İskânı)”, Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, C. 11, S. 34, Mart 2023, s. 443-472.
KAYALAN, Ferruh, “Balıkesir Muhacir Esas Kayıt Defterlerine Göre Bulgaristan Türklerinin Göçü ve Gönen İskânı (1950-1951)”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 27, S. 51-1, 2024, s. 139-154.
PAZARCI, Hüseyin, Uluslararası Hukuk Dersleri, II. Kitap, Ankara Üniversitesi SBF. Yayınları: 571, Ankara 1989.
ŞİMŞİR, Bilal, Bulgaristan Türkleri, Bilgi Yayınevi, Ankara 2012.
TANOĞLU, Ali, “Bulgaristan Türklerinin Son Göç Hareketi (1950-1951)”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C. 14, S. 1-4, İstanbul 1952.
VATANSEVER, Erhan, “Bulgaristan Türklerinin Hakları ve Demokrasi Döneminde Bulgaristan Türkleri (1989 ve sonrası)”, Uluslararası Balkan Kongresi, Ankara 2014, s. 139-149.
III. İnternet Kaynakları
https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015040.pdf. Erişim tarihi 28.12.2025
