Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 2026, Clt. 4(1) 1-19
1950–1951 Yıllarında Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göç: Göçmen Anketleri Üzerinden Bir İnceleme
ss. 1 - 19 | DOI: https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.1
Yayın Tarihi: Haziran 29, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
1950–1951 yılları arasında Bulgaristan’dan Türkiye’ye gerçekleşen kitlesel göç, erken Cumhuriyet döneminde hem kapsamı hem de insani niteliği bakımından öne çıkan nüfus hareketlerinden biridir. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Sovyet etkisi altına giren Bulgaristan’da kurulan komünist rejim, “Slav-Bulgar ulusu” oluşturma ideali doğrultusunda Türk ve Müslüman azınlıklara karşı kültürel, dinî ve ekonomik baskılar uygulamıştır. 10 Ağustos 1950 tarihli Bulgar notasının, 250 bin Türk’ün üç ay içinde Türkiye’ye kabul edilmesini talep etmesi, süreci fiilen bir zorunlu tehcire dönüştürmüştür. Cumhuriyet Arşivi’nde muhafaza edilen 9.446 göçmen anketine dayanan bu çalışma, göçün gönüllü değil, doğrudan siyasi baskılar sonucu gerçekleştiğini göstermektedir. Verilere göre göçmenlerin %85,3’ü komünist rejim altında yaşamın sürdürülemez hâle gelmesi nedeniyle, yalnızca %11,1’i ise göçü kendi isteğiyle yaptığını belirtmiştir. Göçmenlerin büyük çoğunluğu (%81,7) tarımla uğraşan kırsal kesimdendir; %63,4’ü mallarını değerinin altında satmış, %27,3’ü hiç satamamıştır. Ayrıca anketlerin %75’inde şiddet, sürgün ve hapis gibi insan hakları ihlalleri tespit edilmiştir. Demokrat Parti hükümeti bu göçü hem insani hem de millî bir görev olarak ele almış, 37.351 aile için yaklaşık 35.000 konut inşa ettirmiştir. Ancak sınırlı tarımsal destek, yetersiz ekonomik kaynaklar ve zayıf altyapı göçmenlerin uyum sürecini ciddi biçimde güçleştirmiştir.
Anahtar kelimeler: Bulgaristan Türk Azınlığı, 1950–1951 Göçü, Göçmen Anketleri, Zorunlu Göç, Asimilasyon Politikaları
APA 7th edition
CELEM, R. (2026). 1950–1951 Yıllarında Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göç: Göçmen Anketleri Üzerinden Bir İnceleme. Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-19. https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.1
Harvard
CELEM, R. (2026). 1950–1951 Yıllarında Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göç: Göçmen Anketleri Üzerinden Bir İnceleme. Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi, 4(1), pp. 1-19.
Chicago 16th edition
CELEM, Ramazan (2026). "1950–1951 Yıllarında Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göç: Göçmen Anketleri Üzerinden Bir İnceleme". Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 4 (1):1-19. https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.1
I. Arşivler
Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (CCA)
(513.41900-170839-14), (513.41640-169523-27), (513.41362-167787-54), (513.41640-169520-30),
(513.41624-169551-9), (513.41311-167942-8), (513.41311-167942-7), (513-.41276-167497-3),
(513.41276-167490-4)
II. Süreli Yayınlar
Akis Mecmuası, 11 Eylül 1954, s. 11; 1960, s. 17-18.
Akşam Gazetesi, 11 Ağustos 1950, s.1.
Vatan Gazetesi, 9 Temmuz 1952, s. 10; 23 Temmuz 1952, s. 7.
III. Telif Eserler
AĞANOĞLU, H. Yıldırım, Bir Tasfiye ve Örtülü Sürgün Metodu Olarak Balkanlar’dan Türkiye’ye Göçler (1923-2004), Kızılay Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2023.
ALTUNSOY, Yılmaz, “Cumhuriyet Dönemi’nde Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göçler ve Muhacirlerin Konya’da İskân Edilmesi”, Konya Kitabı XVII Geçmişten Günümüze Göçler, Ed. Alaattin Aköz-Doğan Yörük-Haşim Karpuz, C. II, Konya 2019, s. 199-222.
ÇOLAK, Filiz, “Bulgaristan Türklerinin Türkiye’ye Göç Hareketi (1950-1951)”, Tarih Okulu, S. XIV, 2013, s. 113-145.
SARIKOYUNCU DEĞERLİ, Esra-KARAKUZU, Hasan, “1950-1951 Yıllarında Bulgaristan’dan Türkiye’ye Türk Göçü”, Akademik Bakış Dergisi, S. 57, 2016, s.313-342.
DUMAN, Önder, “Cumhuriyet Dönemi’nde Göçler ve Göçmenlerle Dayanışma”, Geçmişten Günümüze Göç, C. III, Ed. Osman Köse, Samsun 2017, s. 2147-2152.
EROĞLU, Hamza, “Türk-Bulgar İlişkileri ve 18 Ekim 1925 Tarihli Dostluk Antlaşması”, Belleten, C. 51, S. 201, 1987, s. 1339-1348.
GERAY, Cevat, Türkiye'den ve Türkiye'ye Göçler ve Göçmenlerin İskanı (1923-1961), Ankara 1962.
GÜNAY, Nejla, “1950-1951 Yılında Bulgaristan'dan Anadolu'ya Yapılan Göçler ve Maraş'a İskân Edilen Göçmenler”, VII. Uluslararası Balkan Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildiri Kitabı, C. I, Ed. Zafer Gölen-Abidin Temizer, Gece Kitaplığı, Ankara 2019, s. 181-193.
İPEK, Nedim, Türkiye’de Göçmen Meselesi (1923–1950), Kültür Bakanlığı, Ankara 1999.
KAMİL, İbrahim, “Bulgaristan’dan Türkiye’ye Gerçekleşen 1950-1951 Göçünün Nedenleri”, Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, C. 5, S. 2, 2016, s. 31-65.
KARA, Nilgün Nurhan, “Bulgaristan’dan Türkiye’ye Yapılan Göçün 1951 Yılı İzmir Basınına Yansımaları” Ege ve Balkan Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 3, 2016-1, s. 87-116.
KARPAT, Kemal, Etnik Yapılanma ve Göçler, Timaş Yayınları, 2. Baskı, İstanbul 2013.
ÖKSÜZ, Hikmet, “İkili İlişkiler Çerçevesinde Balkan Ülkelerinden Türkiye’ye Göçler ve Göç Sonrası İskân Meselesi (1923-1938)”, Atatürk Dergisi, C. 3, S. 1, 2000, s. 169-188.
SARINAY, Yusuf, “Cumhuriyet Dönemi'nde Balkan Ülkelerinden Ankara'ya Yapılan Göçler (1923-1990)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 27, S. 80, 2011, s. 351-388.
SOYSAL, İsmail, Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920-1945), C. I, TTK Yayınları, Ankara 2000.
ŞİMŞİR, Bilal N., Bulgaristan Türkleri (1878-1985), I. Basım, Bilgi Yayınevi, İstanbul 1986.
ÖZYURT ULUTAŞ, Selcen-YAVUZ, Rengin, “Bulgaristan’da Komünist Rejim Sonrası Türklere Yönelik Propaganda ve Algı Çalışmasına Örnekler”, Selçuk İletişim Dergisi, C. 13, S. 2, 2020, s. 920-941.
TANOĞLU, Ali. “Bulgaristan Türklerinin Son Göç Hareketi” İ.Ü. İktisat Fakültesi Mecmuası, C.14, S. 1-4, Temmuz 1952. s. 129-161.)
YAŞAR, Mahmut, Bulgaristan Türklerinin Varlık Mücadelesi, mecra, https://www.gzt.com/mecra/bulgaristan- turklerinin-varlik-mucadelesi-3802060 Erişim Tarihi: 04.11.2025.
