Araştırma Makalesi | Açık Erişim
Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 2026, Clt. 4(1) 49-69
Göç ve Kültürel Süreklilik Ekseninde Barak Kadın Giyimi
ss. 49 - 69 | DOI: https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.4
Yayın Tarihi: Haziran 29, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
Barak Türkmenleri, 16. yüzyılda Horasan’dan Anadolu’ya göç eden ve 17. yüzyıl sonlarında Osmanlı tarafından Rakka’ya zorunlu iskâna tabi tutulan köklü bir topluluktur. Göç, sürgün ve direnişle şekillenen bu çileli tarih; topluluğun sözlü kültürünü, Barak Üniversitesi olarak anılan oda kültürünü ve maddi mirasını derinden etkilemiştir. Günümüzde Gaziantep’in Nizip, Karkamış ve Oğuzeli bölgelerinde yoğunlaşan Baraklar, konargöçer köklerinden gelen kültürel kimliklerini geleneksel kadın giyimi aracılığıyla günümüze taşımıştır. Barak kadın giyimi; parçaları, renkleri ve motifleriyle toplumsal statüyü, medeni durumu ve mitolojik inanışları yansıtan bir belgedir. Kıyafetlerin temel taşı, ipek ve pamuk karışımıyla dokunan saray kumaşı tarihi Kutnu’dur. Baş süslemelerinde kullanılan gümüş tepelikler, altın gazi paralar ve turuncu-sarı renkli Ahmediye poşusu, kimliğin en ayırt edici ikonik unsurlarıdır. Beden giyiminde salmalı gömlek ve üç etek öne çıkarken, gümüş kemerler, hamaylılar ve nazardan korunma amaçlı tozak tüyleri estetik ve manevi boyutu tamamlar. Günümüzde günlük kullanımı azalan bu giysiler, düğünlerde sergilenen ve çeyizlerde saklanan birer hafıza nesnesi olarak kültürel sürekliliği sağlamaktadır.
Anahtar kelimeler: Barak Türkmenleri, Geleneksel Kadın Giyim, Kutnu Kumaşı, Kültürel Süreklilik
APA 7th edition
BAYINDIR, A. (2026). Göç ve Kültürel Süreklilik Ekseninde Barak Kadın Giyimi. Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi, 4(1), 49-69. https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.4
Harvard
BAYINDIR, A. (2026). Göç ve Kültürel Süreklilik Ekseninde Barak Kadın Giyimi. Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi, 4(1), pp. 49-69.
Chicago 16th edition
BAYINDIR, Abdullah (2026). "Göç ve Kültürel Süreklilik Ekseninde Barak Kadın Giyimi". Göç ve İskan Araştırmaları Dergisi 4 (1):49-69. https://doi.org/10.29329/jomiss.2026.1452.4
“Gaziantep Yöresel Giyim Kuşamı”, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/gaziantep/kulturatlasi/yoresel-gym-kusam, Son Erişim Tarihi: 31.05.2026.
ALAN, Elif, Gaziantep Yöresi El Dokumalarından “Kutnu” Üzerine Bir İnceleme, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul 2011.
ANDAÇ ŞAHİN, Özlem, Gaziantep’te Yaşayan Barak Türkmenlerinin İnanç, Adet ve Geleneklerinin Dinler Tarihi Açısından Değerlendirilmesi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri 2007.
ASLANAPA, Oktay, Türk Sanatı, Remzi Kitabevi, İstanbul 1989.
ATASOY, Nurhan, Portraits and Caftans of the Ottoman Sultans, Assouline, İstanbul 2012.
AVCI, Cevdet, “Kültürel Bellek Mekânı: Barak Odası ve Geleneği”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, C. 9, S. 4, 2020, s. 1519-1533.
AVCI, Cevdet, Gaziantep Barakları Anonim Halk Edebiyatı ve Halk Kültürü Araştırması, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Adana 2015.
AYHAN, Fatma, “Muğla İli Milas İlçesi Çomakdağ Kızılağaç Köyü Geleneksel Kadın Giysileri”, Vocational Education, (NWSAVE), C. 12 S. 4, 2017, s. 20-39.
BİNBOĞA, Elif Burcu, Giyilebilir Sanat Bağlamında Kutnu Kumaşı ve Bir Tasarım Örneği, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Antalya 2023.
BOZKURT, İlkcan, Barak Türkülerinin Dili, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep 2023.
BURSALIGİL, Gözde, Antropolojik Açıdan Giyim Kültürü, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2009.
CEYLAN, Vehbi, Gaziantep İlinin Karkamış İlçesinde Yaşayan Barak Türkmenleri (Sosyolojik Bir Yaklaşım), Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Tokat 2019.
COŞKUN, Metin, “Türk Folklorunda Takının Önemi ve Bir Kültürel Miras Olarak Takı Tasarımı”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, C. 11, S. 5, 2024, s. 3196-3209.
ÇAKIR, İsmail, Kişisel Resim Arşivi.
ÇELİKDEMİR, Murat, “Osmanlı Devleti’nin Anadolu Aşiretlerini Rakka’ya İskân Etme Gerekçeleri”, International Academic Studies on Social and Education Sciences, Ed.: Murat Dalkılıç, Gece Akademi, Ankara 2020, s. 457-470.
DOĞAN, Haluk, “Barak’tan Yükselen İki Ses: İzanlı Bekir Karaduman ve Cemil Doğan”, Türkbitig Kültür Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 1, 2022, s. 22-30.
DUİSENBAYEVA, Gulzhaina, Kazak Türklerinde Erkek ve Kadın Giyim Kuşam Adları, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Denizli 2025.
DURGUN, Seda, Gaziantep Geleneksel El Sanatları ile Kapsül Koleksiyon Oluşturulması, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep 2025.
ERZİNCANLI, Emre, “Türk Kaynaklı Eserlerde İt Barak Halkı”, İtil Suwi Aka Turur, Ed.: Umut Üren-Didem Çatalkılıç, Ege Üniversitesi Basımevi, İzmir 2017, s. 39-88.
Gelenekselden Geleceğe Barak Festivalleri, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Gaziantep 2024.
GÖKSOY, Hamit, Barak: Anadolu Bağrında Bir Türkmen Köyü, Gülnar Yayınları, İstanbul 2023.
GÜRTAŞ DÜNDAR, Derya-KAYA, Ertuğrul Erdal-ASLAN, Mustafa, “Rakka Göçünün Beydili-Barak Türkmenleri Üzerindeki Kültürel Yansımaları”, Social Sciences Studies Journal, C. 11, S. 8, 2025, s. 1366-1378.
HALAÇOĞLU, Yusuf, XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun İskân Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi, TTK Yay., Ankara 1991.
https://tufak.org.tr/gaziantepyoresi.html, Son Erişim Tarihi: 30.05.2026.
KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Milli Kültürü, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1984.
KARAGÜLMEZ, Seçil, Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne Geçişte Kadın Giyim ve Kuşamındaki Değişim Dönüşüm ve Moda (1909-1930), Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ağrı 2024.
KARAKOÇ, Ayşe-YILDIRIM, İlayda, “Ornamentation on Traditional Women's Headdresses: Example of Gaziantep Barak Turkmens”, Women in Turkish Society: Seljuks, Ottoman Empire, and Turkish Republic, Ed.: Ayşe Erkmen, Livre de Lyon, Lyon 2022, s. 311-327.
KAYIKÇI, Gülşen (Dulkar), “Gaziantep’in Tarihî ve Kültürel Yapısı İçinde Giysi Özellikleri”, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu 38. ICANAS Sempozyum Bildirileri, C. 2, Ankara 2008, s. 771-792.
KÖKSEL, Behiye, “Barak İskân Şiirlerinde ve Türkülerinde Osmanlıya Başkaldırı”, Ayıntab Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 1, 2019, s. 77-88.
KUBAN, Doğan, Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2002.
MILLER, Daniel, Material Culture and Mass Consumption, Basil Blackwell, Oxford 1987.
ORHONLU, Cengiz, Osmanlı İmparatorluğu’nda Aşiretlerin İskânı, Eren Yayıncılık, İstanbul 1987.
ORTAYLI, İlber, Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek-1, Timaş Yayınları, İstanbul 2019.
ÖGEL, Bahaeddin, Türk Kültür Tarihine Giriş, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991.
ÖZDEMİR, Melda, “Muğla İli Milas İlçesi Çomakdağ Köyü Geleneksel Kadın Kıyafeti”, Milli Folklor, S. 95, 2012, s. 345-355.
SÖYÜK GÜVEN, Mihrinaz, “Geleneksel Anadolu Kadın Başlıklarında Kullanılan Bitkisel Motifler”, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Dergisi, C. 2, S. 1, 2025, s. 40-51.
SÜMER, Faruk, Oğuzlar (Türkmenler) Tarihleri- Boy Teşkilatı- Destanları, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1999.
ŞAHİN Yüksel, “Gaziantep Geleneksel Kadın Başlıklarından Örnekler ve Bazı Öneriler”, VII. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Bildirileri, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2008, s. 1-11.
Tarihi ve Kültürüyle Barak Karkamış, Karkamış Kaymakamlığı Yayınları, Gaziantep/Karkamış 2006.
TİRYAKİ, Göksel, “Barak Odası-Barak Kültür Mekânı: Barak Ovası Köyleri”, http://seydimen.blogspot.com/2017/02/barak-ovas-koyleri.html, Son Erişim Tarihi: 24.05.2026.
TİRYAKİ, Göksel, “Barak Odası-Barak Kültür Mekânı: Zaman ve Mekân”, http://seydimen.blogspot.com/2018/06/zaman-ve-mekan.html, Son Erişim Tarihi: 24.05.2026.
TİRYAKİ, Göksel, “Barak Odası-Barak Kültür Mekânı: Zıbın (Zubun)-Geleneksel Barak Kıyafetleri”, http://seydimen.blogspot.com/2015/07/zbn.html, Son Erişim Tarihi: 24.05.2026.
YAMAN, Fatma Nur, Üç Boyutlu Eklemeli Tasarımların Kutnu Kumaşı İle Giysi Tasarımlarına Uygulanması, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep 2024.
YILDIZ, Dilber, “Giysilerin Tarihsel Sürecine Genel Bir Bakış”, TJSS, C. 6, S. 11, 2022, s. 170-190.
ZEYREK, Gülden, Barak Türkmenleri, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale 2009.
